20Helende principes

Voor jezelf zorgen

1. Wees Zacht voor Jezelf

Je maakt een ingrijpende tijd door. Zie jezelf als iemand die herstelt van een zware operatie; je hebt tijd, zorg en rust nodig om te helen van een groot verlies.

Probeer elke dag iets kleins te doen waar je een beetje plezier of troost in vindt. Dat kan van alles zijn: werken in de tuin, een boek lezen, een wandeling maken, iets lekkers bakken, een warm bad nemen of bloemen voor jezelf kopen.

Luister naar wat goed voelt en geef daar ruimte aan. Door jezelf met mildheid en aandacht te verzorgen, ondersteun je niet alleen je herstel, maar ook het proces waarin je leert leven met het gemis.

Zorg met liefde voor jezelf, het is niet egoïstisch, het is noodzakelijk.

2. Luister naar wat je Lichaam nodig heeft

Het lijkt een open deur, maar omdat je lichaam meedraagt wat je voelt, is het extra belangrijk om goed voor je lichaam te zorgen. Misschien heb je weinig energie of staat je hoofd er niet naar, maar een beetje beweging kan helpen om spanning en verdriet los te laten. Na een half uurtje wandelen, fietsen, yoga of zwemmen voel je al verlichting. De beweging maakt iets lichter, van binnen én van buiten.

Rust is minstens zo belangrijk. Een vast slaapritme kan houvast geven. Ga op tijd naar bed, leg je telefoon weg, lees een paar bladzijden of maak een ommetje buiten in de frisse lucht. Vind je opstaan zwaar, zet dan een kleine stap: open een raam, voel de lucht, maak een korte wandeling. Soms is dat al genoeg om de dag iets draaglijker te maken.

Ook eten hoort bij zelfzorg. In tijden van rouw kan het lastig zijn om goed en gezond te eten, terwijl je lichaam juist nu kracht nodig heeft. Probeer regelmatig te eten en goed te drinken. Lukt het niet om alleen te eten, zet dan wat muziek op, lees iets of nodig iemand uit om samen te tafelen. Kleine gebaren die helpen om goed voor jezelf te blijven zorgen.

3. Focus op Vandaag

Focus op vandaag, op het nu, het is vaak te veel, te moeilijk en simpelweg onmogelijk om de toekomst te overzien. We hebben zicht op vandaag, we hebben vandaag! Dan misschien zicht op een week, een maand en op een zeker moment kunnen we een half jaar overzien! 

En wanneer we denken dat we alles op een rijtje hebben, kunnen we toch weer overvallen worden door ons verdriet. Ook dan kunnen we weer terug naar 'vandaag'. 

 

4. Stel grote Keuzes nog even uit

Na een verlies is je hele systeem in beweging: lichaam, hoofd en hart. Het eerste jaar is vaak een periode waarin niets stabiel voelt. Daarom is het wijs om grote beslissingen nog even uit te stellen.

Rouw heeft invloed op alle delen van je leven: je lichaam, je emoties, je mentale vermogens en je gedrag. Dit alles hoort bij het rouwproces. Het betekent niet dat je iets verkeerd doet, alleen dat je tijd nodig hebt om te herstellen.
Wacht met belangrijke beslissingen tot je weer wat rust en helderheid voelt. Er is geen haast; het leven wacht op je.

 Samen is het Iets Lichter

5. Blijf dicht bij Familie en Vrienden

‘Rouwen doe je nooit alleen’ en dat is waar. Gezond rouwen bestaat uit het erkennen van het verlies, het verlies voelen en aanpassingen maken zodat je het verlies langzaam een plek kunt geven in je leven. 

Hoe meer je je terugtrekt, hoe moeilijker het wordt om te helen. Ook als je geen zin hebt, probeer in te gaan op uitnodigingen. Laat familie, vrienden, collega’s of lotgenoten dichtbij komen. Elke keer dat je over je verlies praat, verzacht dat de pijn een beetje.

En als de uitnodiging uitblijft, neem dan zelf het initiatief. Zoek contact met oude vrienden, of met mensen die misschien nieuwe vrienden kunnen worden. Organiseer iets moois met je kinderen of kleinkinderen; samen herinneringen maken helpt om het leven weer licht te laten voelen. 

6. Overweeg een Huisdier te nemen

Een huisdier kan een helende invloed hebben op gezinnen en individuen. Huisdiereigenaren ervaren vaak lichamelijke voordelen, zoals een lager risico op hartfalen, minder stress, minder doktersbezoeken, lagere cholesterol en bloeddruk. Uit statistieken blijkt dat mensen met een huisdier langer leven en minder gezondheidsproblemen hebben dan mensen zonder huisdier.

Tijdens rouw kan een huisdier troost bieden, afleiding geven, contact met andere huisdiereigenaren stimuleren, liefde geven en ontvangen, en een reden geven om op te staan. Als je twijfelt of een huisdier geschikt is, kun je overwegen om een dier te adopteren, te delen of tijdelijk voor te zorgen. Je kunt ook als vrijwilliger helpen bij dierenverzorging, bijvoorbeeld bij Swiffers Hoeve in Nieuwe Wetering.

7. Kleine dingen om naar Uit te Kijken

Er gebeurt iets bijzonders wanneer je iets hebt om naar uit te kijken: het brengt een sprankje hoop en energie om verder te gaan. In een periode van rouw kan dat juist heel waardevol zijn. Probeer daarom, hoe klein ook, fijne momenten in het vooruitzicht te hebben. Kleine plannen, hoe eenvoudig ook, helpen om weer richting te voelen en om stap voor stap het leven tegemoet te gaan.

8. Doe iets ter Ere van je Dierbare

Doe iets voor een ander, ter ere van je dierbare. Eén van de meest helende dingen die je kunt doen in tijden van rouw, is iets betekenen voor iemand anders. Ook al heb je in het begin genoeg aan jezelf, er komt een moment waarop geven weer goed voelt en juist dan werkt het helend.

Er zijn veel manieren om iets voor iemand te doen: Misschien helpen met het opknappen van de tuin van de buren of een muurtje verven voor mensen die dat zelf niet kunnen. Vrijwilligerswerk bij organisaties als Humanitas, Unicef of de Voedselbank, maar ook iets persoonlijkers zoals een bloemetje brengen, een telefoontje plegen of een kaartje sturen doet zoveel goed. 

Je kunt ook iets blijvends doen ter ere van je dierbare: een boom planten, een studie sponsoren, een bankje met inscriptie schenken of een jaarlijks toernooi organiseren in naam van je geliefde. Wat je ook kiest, elk gebaar, groot of klein, maakt de wereld een beetje mooier. Bovendien voelt het fijn om op die manier toch nog aandacht te kunnen geven aan de persoon die je zo mist. 

Van Voelen naar Verder

9. Huil, Voel en Lach

Verdriet gaat verder dan huilen, maar wanneer de tranen wél komen, mag dat gezien worden als iets krachtigs en helends. Sommigen zeggen dat huilen een manier is waarop verdriet ons lichaam verlaat. Tranen spoelen niet alleen het hart schoon, ze brengen ook verlichting.

Gun jezelf elke dag een klein moment om stil te staan bij wat je voelt, misschien tien minuten. Sta toe wat er is: pijn, gemis, frustratie of eenzaamheid. Stel je daarna voor dat je deze gevoelens voorzichtig in een container legt en de zee in laat glijden. Zo negeer je je verdriet niet, maar geef je het een veilige plek om even te rusten. Komt het verdriet later terug, en dat zal het, zeg dan vriendelijk tegen jezelf:“Dit heb ik al gevoeld vandaag, het ligt in zee. Morgen kijk ik er weer naar.”

Deze oefening vraagt zachtheid en absoluut een beetje oefening en helpt om stap voor stap het gevoel van evenwicht terug te vinden.

En vergeet niet te glimlachen. Soms maakt één herinnering, grappig of liefdevol, het leven voor even wat lichter. Koester zo'n fijne herinnering en hou het dicht bij je. 

10. Laat negatieve emoties Los

Laat los wat zwaar is en maak ruimte voor hoop.

Voel je soms angst? “Is hij er nog? Houdt hij nog van me?” Of schuld: “Had ik maar…” Misschien ook boosheid?

Niemand is perfect. Er zijn vast momenten geweest waarop jullie het niet eens waren, of waarop je je gekwetst voelde. Weet dat je dierbare jouw liefde kent, ook zonder woorden. Negatieve emoties kosten heel veel energie. Laat ze los. 

Door negatieve gevoelens los te laten, komt er ruimte. Het is net als het opruimen van een kast, weg met de dingen waar je niet blij mee bent, weg met negatieve herinneringen. Op die manier komt er ruimte om de mooie herinneringen te bewaren en liefde te voelen, in plaats van pijn.

Laat het negatieve los en houd het goede vast.

11. Helpende Gedachten en Woorden

Soms nestelen zich gedachten in ons hoofd, die ons eerder tegenhouden dan helpen, bijvoorbeeld:  “Ik mag niet lachen, anders vergeet ik mijn geliefde.” “Ik heb geen recht op verdriet, want anderen hebben het zwaarder.” “Ik zal nooit meer gelukkig zijn.”
Dit zijn wat we niet-helpende-gedachten noemen; overtuigingen die niet kloppen en die ons onnodig pijn doen.

Rouw onderdrukken is niet de bedoeling. Wel kunnen we leren onze gedachten te herkennen en te sturen, zodat we niet blijven hangen in wat ons beschadigt. 

Wanneer je merkt dat je vastloopt in niet-helpende-gedachten, kun je jezelf vragen stellen als:
– Is wat ik denk echt waar?
– Helpt deze gedachte mij, of maakt ze het zwaarder?
– Wat zou ik zeggen tegen een vriendin die dit over zichzelf dacht?

Door bewust te kiezen voor helpende gedachten, geven we onszelf ruimte om te ademen, te rouwen én te helen. We mogen onszelf 'toespreken' met opbouwende gedachten, zoals "Wat bof ik dat ik deze persoon mocht liefhebben!" "Er komt vast iets goeds op mijn pad vandaag." en "Er wordt van mij gehouden!"

Minstens zo krachtig als helpende gedachten zijn helpende positieve woorden. Woorden hebben invloed. Hoewel we ons zeker in de rouwperiode niet 'positief' voelen, helpt het ontzettend om toch positieve woorden te proberen te gebruiken. 

Onze woorden doen iets met ons brein. Onderzoek* laat zien dat positieve woorden delen van onze hersenen activeren, die invloed hebben op hoe we ons voelen en zelfs op hoeveel pijn we ervaren. Wanneer we bewust kiezen voor hoopvolle en bemoedigende woorden, oefenen we onze hersenen om anders te denken.

Hoe vaker we ons richten op positieve woorden en gedachten, hoe sterker dat effect wordt. We veranderen hoe we onszelf zien en ook hoe we de wereld om ons heen ervaren.

Woorden zijn dus meer dan klanken of tekst. Ze kunnen troosten, verbinden en nieuwe ruimte scheppen, juist in tijden van verdriet.

*Gebaseerd op: The Neuroscience Behind Our Words, 2019

12. Zet je tent niet op in het 'Tranendal'

'Het leven is een tranendal’ kunnen we in boeken lezen.....maar we hoeven niet in dat dal te kamperen. Prachtige metafoor! Natuurlijk moeten we met ons verdriet DOOR dat dal heen!! Wanneer we medelijden met onszelf hebben en niets willen ondernemen, lijkt het op 'kamperen in het Tranendal'.

Vind iets wat je kunt doen om het leven aan te kunnen, eigenlijk maakt het helemaal niet uit WAT je doet, als het maar IETS is wat je goed doet; velen vinden enig plezier in het leven terug door een cursus te doen, een reis maken, een bezoek te plannen of een project af te maken. Ga door dat tranendal heen, maar blijf er niet  'kamperen'. 

Bijzonder helpend

13. Leer

Iets nieuws leren is een heel krachtige manier om te helen. Leren in de breedste zin van het woord; boeken lezen, cursussen doen, documentaires kijken, eventueel een studie oppakken, musea bezoeken, eventueel een reis maken etc. Vul je hoofd met interessante nieuwe dingen.

Even een prachtig citaat uit het boek over Koning Arthur en Merlijn * waar Arthur aan Merlijn vraagt wat je moet doen wanneer je verdriet hebt:

"Het beste tegen verdriet," antwoordde Merlijn, terwijl hij begon te puffen en te blazen, "is iets te leren. Dat is het enige dat nooit faalt. Je kunt oud en trillend worden, je kunt 's nachts wakker liggen en luisteren naar het gerommel in je aderen, je kunt je enige liefde missen, je kunt de wereld om je heen zien, verwoest door kwaadaardige gekken, of je eer vertrapt zien worden in de riolen van verdorven geesten. Dan is er maar één oplossing: leren. Leer waarom de wereld draait en wat haar in beweging zet. Dat is het enige dat de geest nooit kan uitputten, nooit kan vervreemden, nooit door gekweld kan worden, nooit kan vrezen of wantrouwen en nooit spijt van kan krijgen. Leren is het enige dat voor jou geldt. Kijk eens hoeveel er te leren valt."

* T.H. White, De Eens en Toekomstige Koning

14. Schrijf

Schrijven is een heel effectieve manier om te helen en te verwerken. En als je dan een notitieboekje hebt, of een laptop, een telefoon of simpelweg een agenda... wat schrijf je dan op? Hier zijn wat ideeën die heel helend werken:

1. schrijf een brief/brieven aan degene die je mist, 
2. schrijf je laatste momenten, gesprekken en interacties op,
3. schrijf 'jullie verhaal' op voor de kinderen/kleinkinderen/vrienden,
4. schrijf de kleine fijne dingen op die je goeddoen,  alsook de dingen die je moeilijk vindt.

Eerder las je over het ruimte maken in je hoofd, een dagboek bijhouden is een fantastische manier om ruimte in je hoofd te maken omdat je je gedachten en zorgen, je verdriet en geluk aan het papier toevertrouwt.

15. Maak of bezoek een Bijzondere Plek

Ga naar... of creëer, je eigen bijzondere plek om je terug te kunnen trekken. Dat kan heel goed een plekje in de natuur zijn, maar ook een hoekje thuis waar je een prachtige foto neerzet. Eigenlijk kan elke plek een bijzondere plek worden wanneer je daar tijd doorbrengt om aan je dierbare te denken.

Een voorbeeldje: een moeder die rouwde om haar oudste dochter, ging avond na avond, wanneer andere leden van het gezin naar bed waren, op het balkon naar de sterren kijken, om verbinding te voelen met haar dochter. Dat balkon werd haar bijzondere plaats.

16. Sublimeer

Sublimeren in de scheikunde is het proces waarbij een stof direct van een vaste vorm naar een gasvormige fase overgaat.

Sublimeren in de psychologie zet onacceptabel gedrag (zoals agressie) om in constructief gedrag, zoals kunst, sport of wetenschap, waardoor de energie wordt gekanaliseerd in plaats van onderdrukt.  

Sublimeren in het rouwproces gebeurt wanneer je onprettige emoties en gevoelens om kan zetten in productieve activiteiten. Op deze manier hoef je de pijn niet te onderdrukken, maar leid je die als het ware in goede banen. Sublimeren! Hoe doen we dat? 

Dit doen we door iets te doen of te maken wat onze ziel 'voedt', iets doen of maken waarvan we blij worden. Iets maken, creativiteit, is een geweldige manier om te sublimeren en kan op heel veel verschillende manieren tot uiting komen; in een schilderij, een gerepareerd apparaatje, een opgeknapte tuin, een mooi-opnieuw-ingerichte-kast, een kunstwerk, een power-point, een fotoboek etc. 

Zingeving en Spiritualiteit

17. Spiritualiteit en Zingeving

De tijd waarin je rouwt is voor velen de juiste tijd om het leven opnieuw te bekijken en te beoordelen. Alles wat zo normaal leek, is niet meer vanzelfsprekend. Heel vaak is zelfs letterlijk ALLES ANDERS. Op dit moment in je leven, ergens in dat rouwproces, kan het heel behulpzaam zijn om je relatie met jezelf, met God, je Schepper of het universum, te versterken. 

Sta jezelf tijd toe om te denken over dingen die je belangrijk vindt in het leven, om te mediteren, te bidden en tijd met jezelf door te brengen. Wanneer je enigszins geaccepteerd hebt hoe dingen zijn gelopen, kan dit ook de tijd zijn om eventueel een nieuwe traditie te beginnen, dat mag. Dingen anders te doen, dat mag ook. Vaak komen de beste ideeën wanneer iemand wandelt of rustig nadenkt. Zo kun je stapje voor stapje het nieuwe hoofdstuk in je leven vorm gaan geven. 

18. Luister en geniet

Hoe individueel het rouwproces ook mag zijn, je staat niet alleen in je verdriet. Zovelen zijn je al voorgegaan! Getalenteerde mensen hebben door de jaren heen hun gevoelens van verdriet opgeschreven in gedichten, verhalen, toneelstukken, literatuur, muziekteksten en prachtige muziek. Geniet van hun, zo mooi onder woorden gebrachte, woorden en klanken!! 

19. Wees Dankbaar

WEES DANKBAAR!!! Of, zoals ze in het Engels zeggen 'Have an Attitude of Gratitude'. Dit principe is net een toverdrank, hoewel je misschien denkt dat er niets meer is om dankbaar voor te zijn in je verdriet en hartverscheurende pijn die je ervaart. Echter, een dankbare houding brengt troost, rust en vreugde. Wanneer je dankbaar bent voor een warme douche, een glas water, vriendelijke buren, het zonnetje dat schijnt, een lief kaartje, een dak boven je hoofd, een wasmachine, een goed werkend toilet, een mooi boek, een fijne vriend, een lief familielid, een lekker stuk fruit, een werkende telefoon, kleding aan je lijf, toiletpapier bij het toilet (ja mensen, zelfs dat) zul je merken dat je steeds meer ziet wat goed is en waar je dankbaar voor bent. Het verdrijft gevoelens van frustratie en negativiteit. Wees dankbaar en zie de wonderen, want ze zijn er.

Zoek naar de zogenaamde 'zolder-momenten' van het leven!! Anne Frank zei dat er een klein zolderraampje was waardoor ze een tak van de boom zag en een klein stukje lucht, ze zei “de beste remedie voor als iemand verdrietig is, is om naar buiten te gaan, waar je even alleen kan zijn met hemelse natuur en God”. Anne Frank kon niet naar buiten gaan, ze kon alleen kijken door het kleine zolderraampje!! Op elke dag van het leven zijn er 'zolder-momenten', kleine lieve dingen waar je vreugde door beleeft. Zoek ernaar, ze zullen er altijd zijn!

20. Vier het Leven

Vieren? Daar ben je misschien niet voor in de stemming, maar het is prachtig!! Je eert iemand op een gepaste manier, door hartverwarmende, waarderende activiteiten.

We mogen stilstaan en dankbaar zijn dat iemand zo geliefd is geweest en een deel van ons leven heeft uitgemaakt. Haar/zijn leven was het waard om te vieren! Vieren verlaagt de stress en spreekt de chemicaliën aan die het geluksgevoel bevorderen: lachen stimuleert endorfine, een beloning stimuleert dopamine, eensgezindheid stimuleert serotine. VIEREN is zo goed voor ons lichaam en onze geest.

Na de dood van hun baby op de 10de dag van de maand, besloten de ouders elke 10de dag van de maand zijn kleine leven met pizza en 'onbeperkt ijs' te vieren. Elke maand. Later, toen ze als gezin een boot hadden, kwam de naam van de baby erop te staan. 'Hoe groter het verlies dat je lijdt, hoe groter je capaciteit is om vreugde te ervaren' legt de moeder uit. Ze hebben allerlei mijlpalen binnen het gezin bekend gemaakt bij het graf van hun kleine baby. Op deze manier blijft de baby, die zo gemist wordt, een heel letterlijk onderdeel van het gezin. Nog een paar ideetjes:

- Speel de spelletjes waar iemand van hield,
- Doe iets waar de persoon die je mist, van genoot
- Deel verhalen en herinneringen
- Kook zijn/haar lievelingsgerecht
- Luister naar zijn/haar lievelingsmuziek
- Kijk naar zijn/haar favoriete film
- Bezoek zijn/haar favoriete plek
- Geniet van iets waar hij/zij erg van genoot

Vieren is een PRACHTIGE manier om te eren en gedenken.